Wikidhamma

Thư Viện Nghiên Cứu Phật Giáo


Trang cập nhật dữ liệu giáo Pháp mới mỗi ngày! Cập nhật thông báo Tại Đây

Tham Ái Là Nguyên Nhân Của Yêu Và Ghét

Pháp thoại Thiền Sư Mahasi

Biên tập Anh Ngữ Tỷ kheo Pesala

Dịch Việt Dhannapālaka

Sau đó, Vua trời Sakka hỏi Đức Phật về nguyên nhân của yêu và ghét. Đức Phật nói rằng tham ái là nguyên nhân của yêu và ghét. Ở đây, tham ái mà Đức Phật nói đến không phải là tham làm thiện mà là sự tham ái kết hợp với lạc và ái (taṇhā chanda).

Tham ái có năm loại:

1. Tham ái quá độ trong tìm kiếm các đối tượng khoái lạc. Tham ái này là nhân tố đứng sau mọi hoạt động của nhơn loại từ lúc sanh ra tới lúc chết đi trong mỗi kiếp sống.

2. Tham ái quá độ để có được các đối tượng khoái lạc. Khi tham ái này được đáp ứng, thì tham ái khác lại phát sanh. Chiều hướng này không bao giờ dừng lại. Ngay cả những triệu phú gia, họ cũng khao khát được giàu có hơn hiện tại, họ không hài lòng với những gì họ đang có.

3. Tham ái quá độ để tiêu thụ các đối tượng khoái lạc hay của cải vật chất. Những người thích các chương trình giải trí, các bản nhạc, … họ không bao giờ chán thưởng thức chúng.

4. Tham ái quá độ trong việc cất trữ vàng, bạc, đá quý, … hoặc cất giữ tiền dưới mọi hình thức để sử dụng lúc khẩn cấp.

5. Tham ái trong việc người khác phải trả tiền lương cho người làm công, cho nhân viên của họ, …

Năm loại tham ái này dẫn đến yêu và ghét. Những đối tượng hay chúng sanh nào giúp thỏa mãn những tham ái của chúng ta, thì sẽ khiến sự yêu thương phát sanh, còn cái chi cản trở những tham ái của chúng ta thì thù hận sẽ sanh khởi.

Rồi vua trời Sakka hỏi Đức Phật về nguồn gốc của tham ái. Đức Phật trả lời rằng dục vọng là do tầm (vitakka) gây ra. Theo Chú giải, tầm có nghĩa là suy nghĩ và quyết định. Có hai loại tầm: một loại dựa trên sự ‘ham muốn’ trong khi loại kia có nguồn gốc từ ‘quan điểm’. Nói cách khác, chúng ta có sự suy nghĩ và quyết định. Khi chúng ta có sự chú ý đến một đối tượng thông qua các giác quan, chúng ta có thể sẽ cảm thấy những đối tượng này thật dễ chịu và thật đáng hài lòng. Vào lúc ấy, nếu chúng ta không có chánh niệm trong lúc thấy, nghe, v.v., chúng ta sẽ có những suy nghĩ và đi đến quyết định. Hành động này của tâm sẽ dẫn đến tham ái và dính mắc.

Rồi vua trời Sakka hỏi Đức Phật về nguyên nhân của phóng tâm (suy nghĩ lan man). Đức Phật trả lời rằng phóng tâm là do thức, thức có xu hướng phóng to hay khuếch tán (papañca-saññā). Có ba loại thức, đó là: tham ái (taṇhā), ngã mạn (māna) và tà kiến (diṭṭhi). Như một bức ảnh nhỏ khi được phóng to, cũng vậy, mọi ý niệm hoặc suy nghĩ của tâm đều có khả năng khuếch tán, phóng đại lên. Một người thiếu chánh niệm sẽ trở thành nạn nhân của một trong những tác nhân gây ra sự bành trướng này. Người ấy khuếch tán, phóng đại mọi đối tượng thông qua các giác quan mà người ấy đã nhận thức và ghi nhớ bởi tham, ngã mạn hay tà kiến của chính mình1Trong Kinh Anattalakkhaṇa Sutta (AN 3.2. Kinh Tướng) nhắc tới các cụm từ, như: “Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi.” “Cái này là của tôi” là quyết định dựa trên tham ái, “Tôi là cái này” là quyết định dựa trên ngã mạn, và “Đây là tự ngã của tôi” là quyết định dựa trên quan điểm..

  • 1
    Trong Kinh Anattalakkhaṇa Sutta (AN 3.2. Kinh Tướng) nhắc tới các cụm từ, như: “Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi.” “Cái này là của tôi” là quyết định dựa trên tham ái, “Tôi là cái này” là quyết định dựa trên ngã mạn, và “Đây là tự ngã của tôi” là quyết định dựa trên quan điểm.